Prof. Dr. Zakir Avşar: Sosyal medyada kutsalların pazarlanması değer erozyonunu derinleştiriyorProf. Dr. Zakir Avşar: Sosyal medyada kutsalların pazarlanması değer erozyonunu derinleştiriyor

Türk İnternet Medya Birliği (TİMBİR) Yüksek İstişare Kurulu Başkan Vekili Prof. Dr. Zakir Avşar, kaleme aldığı yazısında sosyal medya platformlarında dinî, millî ve kültürel değerlerin ticari amaçlarla kullanılmasını ve bunun toplumsal etkilerini ele aldı.

İnsanlık tarihi boyunca din, millet, aile, ahlak ve ortak hafızanın toplumları bir arada tutan temel değerler olduğunu belirten Avşar, dijital platformlarda bu değerlerin giderek daha fazla görünürlük, etkileşim ve ekonomik kazanç amacıyla kullanıldığını ifade etti.

Avşar, sosyal medya kullanıcılarının dinî hassasiyetlerinin dijital hediyeler üzerinden ekonomik kazanca dönüştürülmesinin yalnızca bireysel davranışlarla açıklanamayacağını, platformların işleyiş biçiminin de değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.

Avşar, yazısında şu ifadelere yer verdi:

Bu tür uygulamalarda insanın inanç dünyasındaki hassasiyetler ekonomik kazanç elde etmenin araçları hâline getirilmektedir. Üstelik bu kazanç çoğu zaman insanların dinî aidiyetlerinden, manevi beklentilerinden ve iyi niyetlerinden beslenmektedir.

Bir kişinin gönderdiği dijital hediyenin dinî bir karşılık taşıdığı izlenimi oluşturulması, yapılan harcamanın manevi bir değerle ilişkilendirilmesi ve katılımcıların daha fazla ödeme yapmaya teşvik edilmesi basit bir sosyal medya eğlencesi olarak değerlendirilemez.”

Dinî ve millî değerlerin etkileşim amacıyla kullanılması

Sosyal medyada dinî sembollerin yanı sıra millî hassasiyetlerin, aile mahremiyetinin ve toplumsal acıların da içerik üretiminde kullanılabildiğine dikkat çeken Avşar, bu durumun münferit örneklerle sınırlı olmadığını belirtti.

Toplumsal değerlerin bağlamından koparılarak dramatize edilmesinin, bu değerlerin taşıdığı anlamın önüne ekonomik kazanç ve görünürlük hedeflerini geçirdiğini ifade etti.

Avşar, bu konudaki değerlendirmesinde şunları kaydetti:

Burada ciddi bir kavram kargaşası da yaşanmaktadır: Görünür olmak değerli olmakla, çok izlenmek haklı olmakla, çok para kazanmak başarılı olmakla eş tutulmaktadır.”

Sosyal medya platformlarının ekonomik modeline de değinen Avşar, dijital ekonomide kullanıcıların dikkatini mümkün olduğunca uzun süre platformda tutmanın temel hedeflerden biri olduğunu belirtti.

İçerik öneri algoritmalarının etkileşimi ödüllendiren yapısının, eğitici ve toplumsal fayda sağlayan içeriklerden çok şaşırtıcı veya kışkırtıcı paylaşımların görünürlüğünü artırabildiğine dikkat çekti.

Avşar, şu ifadeleri kullandı:

Bir insanın bilgi birikimi, ahlaki tutarlılığı veya topluma sağladığı katkı bu sistemde her zaman belirleyici değildir.

Bazen birkaç saniyelik şaşkınlık bir saatlik nitelikli düşünceden daha fazla ekonomik karşılık bulabilmektedir.”

Avşar, bu rekabet ortamında bazı içerik üreticilerinin daha fazla görünürlük elde etmek amacıyla toplumsal sınırları zorlayabildiğini, mahremiyeti ihlal edebildiğini ve kutsal kabul edilen değerleri gösteriye dönüştürebildiğini ifade etti.

Konunun sosyolojik boyutunu değerlerin metalaşması kavramıyla açıklayan Avşar, ekonomik alışverişin konusu olmayan toplumsal ve manevi değerlerin dijital ortamda alınıp satılabilir unsurlara dönüştürüldüğünü belirtti.

Avşar, aile hayatının, çocukların mahremiyetinin ve kişisel acıların sosyal medyada kazanç amacıyla paylaşılmasına dikkat çekerek şu değerlendirmede bulundu:

Üstelik bu davranışlar zamanla sıradanlaşmakta, izleyiciler de başkalarının mahremiyetini tüketilen bir eğlence unsuru olarak görmeye alışmaktadır.”

Bu tür içeriklerin zamanla normalleşmesinin toplumsal duyarlılık üzerinde etkiler oluşturabileceğini belirten Avşar, sorumluluğun yalnızca içerik üreticilerine yüklenemeyeceğini ifade etti.

Dijital platformların sorumluluğuna dikkat çekti

Sosyal medya platformlarının içerik öneri sistemleri, canlı yayın özellikleri ve dijital hediye mekanizmaları üzerinden ekonomik kazanç sağladığını hatırlatan Avşar, bu sistemlerin toplumsal etkilerinin de değerlendirilmesi gerektiğini kaydetti.

Platformların yalnızca kullanıcıların paylaşım yaptığı tarafsız teknoloji ortamları olarak görülemeyeceğini belirten Avşar, şu ifadeleri kullandı:

İçerik öneri algoritmaları, canlı yayın sistemleri, dijital hediye mekanizmaları ve kullanıcıları daha fazla harcamaya yönelten tasarımlar platformların bilinçli biçimde oluşturduğu ticari sistemin parçalarıdır. Bu sistemlerin ortaya çıkardığı zararlar karşısında platformların hesap verebilir olması gerekir.”

Avrupa Birliği’nin Dijital Hizmetler Yasası’nı örnek gösterdi

Dijital platformların denetlenmesine yönelik uluslararası düzenlemelere de değinen Avşar, Avrupa Birliği’nin Dijital Hizmetler Yasası’nın (Digital Services Act) bu alandaki örneklerden biri olduğunu belirtti.

Söz konusu düzenlemenin içerik denetiminde şeffaflık, kullanıcı haklarının korunması, yasa dışı içeriklerle mücadele, reklam sistemlerinin açıklanması ve çocukların dijital güvenliği gibi konulara odaklandığını ifade etti.

Avşar, platformların tavsiye algoritmalarının çalışma esaslarının açıklanması, kullanıcıların içerik akışları üzerindeki denetiminin artırılması ve manipülatif arayüz tasarımlarının sınırlandırılmasının önemine dikkat çekti.

Dijital platformların ekonomik faaliyetleri ile ortaya çıkardıkları toplumsal etkilerin birbirinden ayrı değerlendirilemeyeceğini belirten Avşar, farklı ülkelerde tüketicinin korunması ve çocukların ekonomik manipülasyona karşı güvence altına alınmasına yönelik çalışmalar yürütüldüğünü hatırlattı.

Türkiye’de dijital hediye ve bağış sistemleri de değerlendirilmeli

Türkiye’de sosyal medya üzerinden yürütülen ekonomik faaliyetlerin çok yönlü ele alınması gerektiğini ifade eden Avşar, dijital hediye ve bağış mekanizmalarının hukuki ve mali boyutlarına dikkat çekti.

Avşar, sosyal medya üzerinden para toplanması, ticari faaliyetlerin vergilendirilmesi, tüketicilerin yanıltılması, çocukların korunması, kişisel verilerin güvenliği ve şüpheli finansal işlemlerin birbiriyle bağlantılı konular olduğunu belirtti.

Demokratik hukuk devletinin görevinin dolandırıcılığı, aldatıcı ticari uygulamaları, istismarı ve hak ihlallerini önlemek olduğunu ifade eden Avşar, hukuki düzenlemelerin yanı sıra toplumsal bilinçlendirme çalışmalarının da gerekli olduğunu vurguladı.

Medya kuruluşlarının sosyal medyadaki tartışmalı içerikleri haberleştirme biçimine de değinen Avşar, etkileşim amacıyla yayımlanan paylaşımların haberler aracılığıyla yeniden yaygınlaştırılmasının istenmeyen sonuçlar doğurabileceğini belirtti.

Avşar, şu değerlendirmeyi yaptı:

Bu tür olaylar haberleştirilirken istismar yöntemlerinin ayrıntılı biçimde reklamını yapmak yerine ortaya çıkan toplumsal sorunun nedenleri, ekonomik mekanizmaları ve önlenme yolları üzerinde durulmalıdır.”

Ailelerin çocuklarına dijital okuryazarlık kazandırmasının, eğitim kurumlarının eleştirel düşünceyi geliştirmesinin ve sivil toplum kuruluşlarının bilinçlendirme faaliyetleri yürütmesinin önemine işaret eden Avşar, toplumsal sorumluluğun farklı kurumlar tarafından paylaşılması gerektiğini ifade etti.

Avşar, yazısının son bölümünde sosyal medyada tepki çeken içeriklerin kısa süre içinde unutulmasının ve ardından daha dikkat çekici paylaşımların gündeme gelmesinin toplumsal duyarlılığı olumsuz etkileyebileceği değerlendirmesinde bulundu.

Dijital ortamda yaşanan sorunların yalnızca belirli kullanıcıların davranışlarından ibaret olmadığını belirten Avşar, yazısını şu ifadelerle tamamladı:

Mesele birkaç sosyal medya kullanıcısının ölçüsüzlüğünden ibaret değildir. Kaybettiğimiz bizi insan yapan ortak değerlerdir.”

By Varan Gazetesi

Haberin Vardığı Nokta.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir