Merkez Bankası “Fon Tasfiyeleri ve Reel Sektör: Firma Verileri Ne Söylüyor?” başlıklı Analizde öne çıkanlar şöyle:
“Fon piyasasındaki gelişmeler, reel sektörü farklı kanallar üzerinden etkileyebilir. Firmaların fonlarda kalan kaynaklarına erişememesi ve bunun tedarik ilişkilerine yansımasının yanı sıra, finansal varlık fiyatlarındaki düşüşler, finansal koşullardaki sıkılaşma ve güvendeki zayıflama da firmaların ve hanehalklarının harcama, yatırım ve finansman kararlarında belirleyici olabilir. Bu kanalların izlenmesi, parasal aktarım mekanizmasının işleyişini ve finansal istikrara ilişkin riskleri değerlendirmek açısından önem taşıyor. Bu yazıda, söz konusu kanallardan birine odaklanarak Sermaye Piyasası Kurulunun (SPK) 17 Eylül 2026 tarihli kararıyla tasfiye kapsamına alınan fonlarda yatırımı bulunan reel sektör firmalarını inceliyoruz. Bu firmaların fon maruziyetlerini, ekonomideki ağırlıklarını ve tedarikçi bağlantılarını ortaya koyuyor; tasfiye kararı sonrasındaki kredi kullanımlarını değerlendiriyoruz.
Fon Yatırımlarının Büyüklüğü ve Dağılımı
İlk olarak, firmaların ilgili fonlarda tuttuğu kaynakların dağılımına bakıyoruz. 15 Eylül 2026 itibarıyla yaklaşık 3 bin reel sektör firmasının tasfiye kapsamındaki fonlarda toplam 116 milyar TL yatırımı bulunuyor. Bu tutarın 57 milyar TL’si, yani yaklaşık yarısı, para piyasası fonlarında; kalan kısmı ise hisse senedi fonları ve diğer fon türlerinde yer alıyor (Grafik 1). Bu firmaların sektörel dağılımında ise belirgin bir yoğunlaşma görülmüyor (Grafik 2).
Firmaların Ekonomideki Payı
Peki, tasfiye kapsamındaki fonlarda yatırımı bulunan firmaların ekonomideki payı ne kadar? Bu firmalar reel sektörün toplam aktiflerinin yaklaşık yüzde 1,2’sini, istihdamının yüzde 0,6’sını, cirosunun yüzde 0,9’unu, ihracatının yüzde 1,1’ini ve ticari kredi bakiyesinin yüzde 0,9’unu oluşturuyor (Grafik 3). Ancak fon yatırımlarının önemi, özellikle kısa vadeli riskler bakımından, her firma için aynı değil. Bu nedenle, her firmanın ilgili fonlardaki yatırım tutarını son yıl bilançosundaki dönen varlıklarına bölerek bir maruziyet oranı hesaplıyor ve firmaları bu orana göre üç grupta değerlendiriyoruz. Buna göre, yüksek maruziyet grubundaki firmalar istihdamın ve cironun on binde 3’ünü oluşturuyor (Grafik 4). Diğer bir ifadeyle, fon maruziyeti yüksek firmaların ekonomideki ağırlığı görece düşük. Ayrıca, bu firmaların toplam ticari kredilerdeki payı da on binde 2 gibi oldukça düşük bir seviyede.
Tedarikçiler Üzerinden Olası Etkiler
Bir sonraki adımda firmaların ticari bağlantılarına bakıyoruz. Bir firmanın ekonomik önemi yalnızca kendi faaliyetleriyle sınırlı değil. Finansman veya likidite koşullarındaki bir değişim, ticari ilişkiler üzerinden diğer firmalara da yansıyabiliyor. Bu nedenle, firmalar arası ticaret verilerini kullanarak fon yatırımcısı firmalara satış yapan tedarikçileri belirliyoruz. Toplam satışları içinde tasfiye kapsamındaki fonlarda yatırımı bulunan firmaların payı yüzde 5’in üzerinde olan tedarikçiler, ekonomideki toplam istihdamın yüzde 1,2’sini, cironun ise yüzde 1,5’ini oluşturuyor (Grafik 5). Düşük maruziyet grubundaki firmaları dışladığımızda bu oranlar belirgin düşüyor.
Krediye Erişim Görünümü
Son olarak, tasfiye kapsamındaki fonlarda yatırımı bulunan firmaların krediye erişimini inceliyoruz. Tasfiye süreci nedeniyle özellikle kısa vadeli yükümlülüklerin karşılanmasında yaşanabilecek güçlükler, firmaların işletme sermayesi ihtiyacını artırabiliyor. Bu nedenle krediye erişim hem bu firmalar hem de finansal istikrar açısından önem taşıyor. Haftalık verilere göre, bu firmaların kullandığı kısa vadeli TL kredilerin toplam kısa vadeli TL kredi kullanımları içindeki payı artıyor (Grafik 6). Diğer bir ifadeyle, fonlarda yatırımı bulunan firmaların krediye erişiminin devam ettiği görülüyor. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının 1 Ekim 2026 tarihinde makrofinansal istikrarı ve bankaların likidite yönetimini desteklemek amacıyla yaptığı değişikliklerin de bu görünümde etkili olduğunu değerlendiriyoruz.
Özetle, analizlerimiz olağanüstü tasfiye kapsamındaki fonlarda yatırımı bulunan firmaların ve bu firmaların tedarikçilerinin ekonomideki ağırlığını ortaya koyuyor. Bununla birlikte, bu bulgular söz konusu firmaların karşılaştığı likidite güçlüklerinin önemini azaltmadığı gibi, fon piyasasındaki gelişmelerin reel sektör üzerindeki toplam etkisine ilişkin bir sonuç da sunmuyor. Varlık fiyatlarındaki düşüşler, finansal koşullardaki sıkılaşma ve güvendeki zayıflama da tüketim, yatırım ve üretim kararlarını etkileyebilir. TCMB’nin bankaların likidite yönetimini destekleyen adımları ile KOBİ ve özel sektör tahvili ihraççılarının finansmana erişimini destekleyen düzenlemeleri olası risklerin sınırlanmasına yardımcı olurken tasfiye sürecinde sağlanabilecek ilerleme de bu etkilerin hafiflemesine katkı sağlayabilir.
Analizlere, tasfiye kapsamındaki fonlarda 15 Eylül 2026 itibarıyla 1 milyon TL ve üzerinde yatırım bakiyesi bulunan firmalar dâhil edildi. Bu eşiğin altındaki yatırımlar da hesaba katıldığında toplam yatırım tutarı 116,2 milyar TL’ye, firma sayısı ise 4 bin 500’e ulaşıyor.
Bu firmaların tasfiye kapsamındaki fonlarda bulunan yatırımlarının reel sektörün toplam aktiflerine oranı yaklaşık on binde 9. Aktif büyüklüğü için 2025 yıl sonu verileri, diğer göstergeler için ise en güncel veriler kullanıldı. İstihdam verileri, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’na göre 4A kapsamındaki (iş sözleşmesiyle) ücretli çalışanları kapsıyor.
Maruziyet düzeyleri; oranın %10 ve altında olması durumunda düşük, %10 ile %50 arasında orta, %50’nin üzerinde ise yüksek olarak tanımlandı.
Bu firmaların ortalama kredi maliyetleri diğer firmalardan bir miktar yüksek olsa da istatistiksel olarak anlamlı bir fark olmadığını hesaplıyoruz.”